Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν: Ό,τι αρχίζει ωραία τελειώνει με πόνο

Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν: Ό,τι αρχίζει ωραία τελειώνει με πόνο

Γράφει ο Πάνος Κολιοπάνος* 

Οι τουρκικές καρδιές το ξέρουνε μόνο. Ήταν Ιούνιος το 2002, όταν ο δημοφιλής δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν κερδίζει τις εκλογές στην Τουρκία, για πρώτη φορά ισλαμιστής, μετά την πτώση του Νετσμετίν Ερμπακάν, το 1997.

Έχοντας πρόβλημα εκλογιμότητας δεν μπορεί να διορισθεί πρωθυπουργός και στη θέση του τοποθετεί τον στενό του συνεργάτη Αμπντουλάχ Γκιούλ. Τον επόμενο χρόνο αναλαμβάνει κανονικά τη θέση του πρωθυπουργού. Η θητεία του αρχίζει μέσα σ´ ένα κλίμα ευφορίας, εντός και εκτός Τουρκίας.

Είναι ο πρωθυπουργός που ξεκινάει τις διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μετά από μια βαθύτατη οικονομική κρίση, η οικονομία παίρνει τα πάνω της, με έμφαση στις κατασκευές και τα μεγάλα δημόσια έργα.

Ένας νέος άνεμος ελευθερίας πνέει στην Τουρκία. Τα μέσα ενημέρωσης έχουν αποβάλει τον φόβο του σκληρού κεμαλικού κράτους και οι Κούρδοι βλέπουν έναν πρωθυπουργό που επιζητά την συνδιαλλαγή και την ειρηνική συνύπαρξη.

Είναι ήδη το 2004 και ρωτάω τον φίλο μου και βασικό αρθρογράφο της μεγαλύτερης τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ, αν ο Ερντογάν είναι ένα είδος Ανδρέα Παπανδρέου.

Η απάντηση του είναι απολύτως κατηγορηματική. Ο Ερντογάν δεν έχει καμιά σχέση με τον Παπανδρέου. Είναι σκληρός δεξιός ισλαμιστής και φιλοδοξεί να γίνει ο απόλυτος άρχων της Τουρκίας και ονειρεύεται εαυτόν ως τον μεγάλο ηγέτη των απανταχού ισλαμιστών.

Δεν τον πίστεψα και θεώρησα ότι ήταν προκατειλημμένος, ως κλασικός Τούρκος οπαδός του κοσμικού κράτους, του οποίου οι ισλαμιστές ανατίναξαν το σπίτι. Και όμως…

Το σχέδιο

Ο Ερντογάν, πολιτικά οξύνους και αδίστακτος, είχε εκπονημένο σχέδιο. Για να κυριαρχήσει έπρεπε να υπονομεύσει και να αδρανοποιήσει τους τρεις πυλώνες που στήριζαν το κεμαλικό κράτος. Τον στρατό, την δικαιοσύνη και το δυτικότροπο διπλωματικό σώμα.

Στρατηγικός του εταίρος στην φιλόδοξη προσπάθεια του να μεταλλάξει το επί 80 χρόνια ακλόνητο καθεστώς που ίδρυσε ο Ατατούρκ, ήταν ο ιεροκήρυκας Φετουλάχ Γκιουλέν, θρησκευτικός του μέντορας. Βάζοντας υπουργό Εξωτερικών τον ικανότατο και μετριοπαθή μουσουλμάνο Αμπντουλάχ Γκιούλ επάνδρωσε ταχύτατα με δικούς του ανθρώπους το διπλωματικό σώμα.

Σειρά πήρε το δικαστικό σώμα. Η χρυσή ευκαιρία δόθηκε όταν νεαροί φιλόδοξοι εισαγγελείς και αδιάφθοροι αστυνομικοί ξεσκέπασαν σειρά σκανδάλων, με πρωταγωνιστές μέλη της οικογένειας Ερντογάν, με κορυφαίο την υπόθεση Ζάραμπ και το λαθρεμπόριο πετρελαίου, χρυσού και όπλων στο τρίγωνο Αζερμπαϊτζάν – Τουρκία – Ιράν.

Ο Ερντογάν, έχοντας ήδη διαρρήξει τις σχέσεις του με τον Γκιουλέν (τα χάλασαν στην μοιρασιά της εξουσίας ) τον κατηγόρησε ότι βρίσκεται πίσω από αυτήν την «συνωμοσία» και εξαπέλυσε ένα πρωτοφανές κύμα διώξεων στην δικαιοσύνη και την αστυνομία.

Παράλληλα με πρόσχημα δυο υποτιθέμενα σχέδια πραξικοπήματος, την διαβόητη «Βαριοπούλα» και την υπόθεση «Εργκενεγκόν» ξήλωσε όλη σχεδόν την επετηρίδα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και έστειλε στα στρατοδικεία δεκάδες ανώτατους αξιωματικούς. Τελικώς οι δυο «απόπειρες» αποδείχθηκαν κατασκευασμένες, οι αξιωματικοί αθωώθηκαν, αλλά ήδη είχαν αποστρατευθεί. Σκοπός επετεύχθη και εβρέθη και ο «ένοχος». Ο Φετουλάχ Γκιουλέν…

Η κρίση

Μετά την πρώτη οκταετία της ευφορίας και της οικονομικής ανάπτυξης, άρχισαν τα πρώτα σημάδια της επερχόμενης κρίσης. Το κατασκευαστικό «μπουμ» διαδέχθηκε η ώρα του λογαριασμού. Ο υπερδανεισμός των τουρκικών εταιριών από το εξωτερικό – κυρίως από αμερικανικές τράπεζες – άρχισε να γίνεται δυσβάστακτος. Μόνον στην Πόλη, για παράδειγμα, κατασκευάστηκαν πάνω από 400 mall! Και όπως ήταν φυσικό δεν είχαν τις αναμενόμενες αποδόσεις. Και άρχισε ο χορός των ληξιπρόθεσμων δανείων. Σε δολάρια…

Από το 2015 η τουρκική οικονομία άρχισε να βυθίζεται στην κρίση. Αργά αλλά σταθερά. Ο πληθωρισμός πήρε την ανιούσα, η τουρκική λίρα άρχισε να υποτιμάται, η ανεργία έκανε απειλητική την εμφάνιση της. Εταιρίες μεγάλου βεληνεκούς έκαναν στάση πληρωμών. Ο Ερντογάν, χωρίς να αποστεί των σχεδίων του, άλλαξε το αφήγημα.

Άφησε κατά μέρος το «οικονομικό θαύμα» και ανέσυρε τον τυφλό εθνικισμό. Γνωρίζει ποιο είναι το κοινό του. Τα χαμηλά και απαίδευτα στρώματα της ενδοχώρας. Τώρα που αρχίζουν τα δύσκολα για τις τσέπες τους, πρέπει να τους προσφέρει το κίνητρο του φανατικού θρησκευτικού εθνικισμού. Συμμαχεί με τον κάποτε προαιώνιο εχθρό του τον ακροδεξιό Μπαχτσελί και υιοθετεί τα αλυτρωτικά οράματα των «γκρίζων λύκων».

Οι «ένοχοι»

Για όλα φταίνε οι ξένοι που έχουν συμμαχήσει με τον Γκιουλέν και τους παντός είδους τρομοκράτες. Και φυσικά οι εγχώριοι σύμμαχοι τους. Οι Κούρδοι, οι δυτικότροποι, τα ΜΜΕ, τα οποία ήδη έχει καθυποτάξει, οι άπιστοι. Έβγαλε μπροστά το «καρότο» της Αγιάς Σοφιάς.

Το διαβρωμένο τείχος

Έφτιαξε ένα Σύνταγμα κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του. Εγκαθίδρυσε ένα καθεστώς βίας και τρόμου, ιδίως στις κουρδικές περιοχές και το αμφιλεγόμενο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου το 2016 του έδωσε το ελεύθερο να εδραιώσει το ολοκληρωτικό του καθεστώς. Και να δικαιώσει τον φίλο μου Οκτάι Εκσί. Όμως πλέον μόνον στα επιφαινόμενα. Όπως στα επιφαινόμενα ήταν πανίσχυρο το καθεστώς του Σάχη.

Και κατέρρευσε παταγωδώς, όταν το περσικό οικονομικό θαύμα αποδείχθηκε ότι ήταν μια φούσκα. Η ολική ανατροπή στην καρδιά του τουρκικού κράτους, την Κωνσταντινούπολη, ήταν το πρώτο, αλλά σημαντικότερο ρήγμα στο φαινομενικά απόρθητο αλλά στην ουσία διαβρωμένο τείχος που έχει στήσει γύρω του ο Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν. Μπορεί να είναι απροσδόκητος, εξ ου και άκρως επικίνδυνος για ολόκληρη την περιοχή, όμως το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον.

Πάντα Κολιοπάνος

* Ο κ. Κολιοπάνος είναι γνωστός δημοσιογράφος & Σύμβουλος Έκδοσης της εφημερίδας «Νέα Σελίδα»

 

Σχολιάστε