ΣΟΚ! Τιμή πετρελαίου κάτω από το… 0! Τι «ξημερώνει» για τα νοικοκυριά!

ΣΟΚ! Τιμή πετρελαίου κάτω από το… 0! Τι «ξημερώνει» για τα νοικοκυριά!

Θα ήθελα να δω την έκφραση στα πρόσωπα των traders που το βράδυ αγόρασαν πετρέλαιο κοντά στο ένα δολάριο, με το σκεπτικό «πόσο πιο κάτω να πάει;». Σαν πρώτη σκέψη δεν ήταν λάθος. Το αμερικανικό αργό έφτασε να πουλιέται πιο φθηνά κι από βρόχινο νερό. Ωστόσο, το τέλος των συναλλαγών στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Μαΐου βρήκε το WTI (West Texas Intermediate) στα -37,63 δολάρια το βαρέλι, έχοντας καταγράψει πτώση 55,90 δολαρίων το βαρέλι, σε σχέση με το κλείσιμο της Παρασκευής.

Πρόκειται για μια κατάσταση που δεν έχει ξαναδεί κανείς από όσους ζούμε σήμερα, αδιακρίτως ηλικίας. Παρακολουθούσαμε στην οθόνη μας τις τιμές να υποχωρούν με ασύλληπτο ρυθμό. Η σφοδρότητα της πτώσης αιφνιδίασε ακόμα και εμάς που αναφερθήκαμε στο ενδεχόμενο να πουλιέται το πετρέλαιο… μια χούφτα δολάρια.

Αυτή η φωτογραφία είναι ιστορική και θα τη βλέπουμε στο μέλλον στα ακαδημαϊκά εγχειρίδια.

Προφανώς οι συγκεκριμένοι traders, εκτός από άτυχοι, δεν είχαν υπόψη τους δύο πράγματα, γεγονός που τους τοποθετεί κατευθείαν στην κατηγορία «πρώτο φαβορί να χάσω τα χρήματά μου»:

α) ότι στο χρηματιστήριο δεν κερδίζει όποιος αγοράζει φτηνά. Κερδίζει όποιος πουλάει ακριβότερα από όσο αγόρασε. Γι’ αυτό κατά κανόνα ευνοείται όποιος αγοράζει σε ανοδική τάση και όχι αυτός που προσπαθεί να μαντέψει την κατώτερη τιμή σε μια πτωτική.

β) την ανακοίνωση του CME στις 15 Απριλίου, ότι τα futures του WTI έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν με αρνητικό πρόσημο.

Τι επίπτωση έχει στους καταναλωτές

Τι ακριβώς σημαίνει αρνητική τιμή στο πετρέλαιο; Να περιμένουμε τηλέφωνο από τον προμηθευτή μας, ο οποίος θα μας εκλιπαρεί να του κάνουμε ευκολίες πληρωμής προκειμένου να γεμίσει τη δεξαμενή στην πολυκατοικία μας; Δυστυχώς, όχι. Δεν θα έχουμε τη χαρά να ζήσουμε μια τέτοια συγκυρία. Το φαινόμενο δεν αφορά τους καταναλωτές. Αφορά αποκλειστικά τους traders του πετρελαίου. Και μάλιστα ελάχιστους από αυτούς, τουλάχιστον για την ώρα.

Τα συμβόλαια του Μαΐου τα οποία έληγαν στις 20 του μήνα διολίσθησαν σε αρνητικές τιμές. Όχι η πραγματική τιμή του πετρελαίου. Οι αρνητικές τιμές που σημειώθηκαν εξέφραζαν την απέλπιδα προσπάθεια των παγιδευμένων traders να αποφύγουν την παραλαβή βαρελιών στη φυσική τους μορφή. Ήταν πρόθυμοι ακόμα και να πληρώσουν προκειμένου να τα ξεφορτωθούν, γιατί εκτός του ότι ασχολούνται μόνο με το trading στα futures, δεν υπήρχε αποθηκευτικός χώρος! Ας μην ξεχνάμε πως κάθε συμβόλαιο αντιστοιχεί σε 1.000 βαρέλια πετρελαίου. Απαιτεί τεράστιο χώρο. Δεν είναι χρυσός να το φυλάξεις σπίτι σου ή σε μια θυρίδα τραπέζης.

Γιατί δεν υπήρχε χώρος; Επειδή τον μήνα που πέρασε, η ζήτηση ήταν μικρότερη του αναμενομένου, λόγω της πανδημίας, οπότε οι παραγωγοί πετρελαίου (οι οποίοι δεν μείωσαν την παραγωγή τους) αποθήκευαν το πετρέλαιο όσο η τιμή του έπεφτε. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (International Energy Agency) είχε προειδοποιήσει ότι η ζήτηση τον Απρίλιο θα είναι 29 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως χαμηλότερη, σε σχέση με ένα χρόνο πριν, φθάνοντας στο επίπεδο του 1995. Φτάσαμε λοιπόν στις ημερομηνίες της λήξης των συμβολαίων όπου δεν υπάρχει ζήτηση, με τις αποθήκες γεμάτες στις εγκαταστάσεις του Cushing των ΗΠΑ, όπου γίνεται η παράδοση.

Αυτό εξηγεί γιατί στα συμβόλαια Ιουνίου του WTI απέφυγαν την ολική κατάρρευση. Η τιμή τους παρέμεινε πάνω από τα 20 δολάρια. Αυτή την τιμή θα πρέπει να θεωρούμε πως πλησιάζει την πραγματική αξία του βαρελιού σήμερα. Φυσικά υπάρχουν αποκλίσεις, ανάλογα με την ποιότητα, την τοποθεσία, το κόστος μεταφοράς και γενικότερα τη συμφωνία μεταξύ αγοραστή και πωλητή.

Με άλλα λόγια, η πρωτοφανής πτώση στις τιμές είναι ένας συνδυασμός δύο παραγόντων. Ο πρώτος αφορά την «αιώνια» σχέση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, που αποτελεί θεμελιώδη αιτία διαμόρφωσης των τιμών. Λόγω κορωνοϊού και του lockdown, έχει βυθιστεί η ζήτηση, την ίδια ώρα που οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες-μέλη του OPEC, δεν έχουν περαιτέρω δυνατότητα μείωσης της παραγωγής τους. Ο συνδυασμός της αυξημένης προσφοράς με την περιορισμένη ζήτηση ρίχνει νομοτελειακά τις τιμές, αλλά από μόνος του δεν αρκεί για να εξηγήσει το φαινόμενο.

Για να αποκρυπτογραφηθεί καλύτερα η κατάσταση πρέπει να προσθέσουμε στην ανάλυση κι ένα άλλο βασικό στοιχείο του συστήματος της ελεύθερης αγοράς, που δεν είναι άλλο από την κερδοσκοπία. Αρκετοί επενδυτές είχαν σπεύσει να αγοράσουν τα futures Μαΐου (δηλαδή συμφωνίες που αφορούν παράδοση τον συγκεκριμένο μήνα) με σκοπό να τα πουλήσουν ακριβότερα πριν την λήξη τους, με την καταληκτική ημερομηνία να είναι σήμερα (Τρίτη, 21 Απριλίου). Όπως, όμως, συμβαίνει με τους «εγκλωβισμένους» του χρηματιστηρίου, είδαν τις προβλέψεις τους για κέρδη να διαλύονται εξαιτίας της κρίσης και αποφάσισαν να «ξεφορτωθούν» τα μειωμένης αξίας «αγαθά», ρίχνοντας ακόμη περισσότερο λάδι (στην προκειμένη περίπτωση… πετρέλαιο) στην φωτιά και πυροδοτώντας ένα ντόμινο ακόμη μεγαλύτερης πτώσης των τιμών και σπέρνοντας τον πανικό στις αγορές.

Ουσιαστικά, πια, οι δεξαμενές αποθήκευσης έχουν «τιγκάρει», ζήτηση για να απορροφηθεί το προϊόν δεν υπάρχει, ενώ οι προβλέψεις για βαθιά οικονομική ύφεση εντείνουν την αίσθηση απαισιοδοξίας και επιδεινώνουν την κρίση.

Το εύκολο συμπέρασμα που θα μπορούσε να βγάλει κανείς είναι ότι αυτή η μείωση των τιμών θα ήταν ευλογία για τους καταναλωτές (ιδιώτες ή επιχειρήσεις), όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει στην συγκεκριμένη περίπτωση. Κι αυτό διότι ο τελικός χρήστης του προϊόντος έχει πεπερασμένη δυνατότητα αποθήκευσης. Μπορεί, δηλαδή, να επωφεληθεί μέχρις ενός σημείου, που σε βάθος χρόνου δεν κάνει και καμιά τρομερή διαφορά. Θυμηθείτε ξανά το παράδειγμα με το ΙΧ σας. Ακόμη κι αν γεμίσετε το ρεζερβουάρ, δεν πρόκειται να έχετε σημαντικό κέρδος εάν έχετε αποφασίσει να κάνετε τον γύρο του κόσμου με αυτοκίνητο. Όταν χρειαστεί μετά από 500-600 χιλιόμετρα να βάλετε βενζίνη ξανά, θα την αγοράσετε σε μια νέα (πιθανότατα πολύ μεγαλύτερη) τιμή για να καλύψετε τα υπόλοιπα 40.000 χιλιόμετρα που είναι η περιφέρεια του πλανήτη…

Οι κερδισμένοι… εφοπλιστές!! 

Ποιοι κερδίζουν από την σημερινή κατάσταση; Αυτοί που αρχικά φάνηκε να είναι οι μεγάλοι χαμένοι της υπόθεσης. Οι εφοπλιστές! Και πιο συγκεκριμένα εκείνοι που διαθέτουν στόλο με ικανό αριθμό τάνκερ. Ενώ είχαν δει τις δουλειές τους να παίρνουν την «κάτω βόλτα» αφού ζήτηση για πετρέλαιο (κι επομένως ανάγκη για μεταφορά του) δεν υπήρχε, πλέον προσφέρουν τα πλοία τους ως χώρο φύλαξης και αποθήκευσης του «μαύρου χρυσού», το οποίο θα είναι σε θέση να διαθέσουν ξανά όταν επανέλθει η «κανονικότητα» και οι τιμές τραβήξουν ξανά την ανηφόρα…

Σε πρόσφατη έκθεσή του, ο OPEC είχε εκτιμήσει ότι για το δεύτερο τρίμηνο του 2020 η πτώση μπορεί να άγγιζε σχεδόν τα 12 εκατ. βαρέλια την ημέρα, με τον Απρίλιο να αποτελεί τον χειρότερο μήνα, όπως και τελικά συνέβη. Στη συνέχεια, όμως, όταν σταδιακά θα υπάρξει άρση των περιοριστικών μέτρων, η ζήτηση θα εκτοξευθεί βίαια αφού οι επιχειρήσεις θα χρειαστούν καύσιμα για να λειτουργήσουν ξανά και κατά συνέπεια οι εταιρείες πετρελαιοειδών θα καλύψουν με σχετική άνεση την σημερινή χασούρα.

Στην ουσία αυτό που ζούμε εντάσσεται απλά στο πλαίσιο μιας γενικότερης κρίσης, εντείνοντας και βαθαίνοντας τα χαρακτηριστικά της. Οι μεγάλες εταιρείες έχουν και το μέγεθος και τα εργαλεία προκειμένου να αντέξουν, μετακυλίοντας σημαντικό μέρος της ζημιάς τους σε τρίτους. Το πραγματικό πρόβλημα για αυτές θα δημιουργούνταν μόνο εάν η μείωση στη ζήτηση ήταν αποτέλεσμα στροφής του κοινού σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που θα καθιστούσαν το πετρέλαιο αχρείαστο. Οι ίδιες, όμως, είναι που βάζουν διαρκώς εμπόδια στην χρήση τους, χρηματοδοτώντας παράλληλα λόμπι (ή και ευθέως πολιτικούς) ώστε να μην καταφέρουμε ποτέ ως κοινωνίες να απεξαρτηθούμε από τα ορυκτά καύσιμα…

Τέλος, ακόμη ένας λόγος για τον οποίο η πτώση στις τιμές του πετρελαίου δεν μπορεί να μας προκαλεί αισιοδοξία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις χωρών όπως η Ελλάδα, είναι ο τεράστιος βαθμός συσχέτισης των δημοσίων εσόδων με τους φόρους και τα τέλη επί της λιανικής τιμής της βενζίνης. Η καταβαράθρωση της ζήτησης σημαίνει αυτόματα την δημιουργία μιας τεράστιας «τρύπας» στα ταμεία του κράτους, που είχε καταγράψει στους ισολογισμούς του μεγάλα ποσά που υπολόγιζε ότι θα εισπράξει μέσω της έμμεσης φορολογίας, του ΦΠΑ και των δασμών. Σε μια εποχή που ήδη έχουν δαπανηθεί δισεκατομμύρια ευρώ για την αντιμετώπιση της πανδημίας του COVID-19, ενώ ταυτόχρονα προβλέπεται τεράστια ύφεση, την ίδια ώρα που ετοιμαζόμαστε ως χώρα να δεχτούμε τρομερό χτύπημα λόγω της εξάρτησής μας από τον τουρισμό, το να μειώνονται κι άλλο οι πηγές εσόδων του κράτους, νομοτελειακά θα οδηγήσει τους κυβερνώντες σε αναζήτηση νέων πηγών χρηματοδότησης.

Και στον σύγχρονο κόσμο αυτές είναι οι εξής οι δύο. Είτε ο εξωτερικός δανεισμός, που όλοι είδαμε την προηγούμενη δεκαετία πού οδήγησε, είτε απευθείας στις τσέπες μας με αύξηση των φόρων και περικοπές σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα.

Οι παραγωγοί σε απόγνωση και ο κίνδυνος των χρεοκοπιών

Όσο και αν φαίνεται αδιανόητο, πολλοί παραγωγοί είναι πρόθυμοι να πουλήσουν με μεγάλη έκπτωση, ακόμα και κάτω από το κόστος. Μέχρι και να πληρώνουν τους αγοραστές, αντί να πληρώνονται. Γιατί; Επειδή είναι ασύμφορο να κλείσουν τις εγκαταστάσεις τους και μετά να τις ξανανοίξουν. Προτιμούν να μπαίνουν μέσα για κάποιο διάστημα, αν πιστεύουν ότι οι τιμές θα αυξηθούν αργότερα.

Ακόμα και μηδέν όμως να φτάσει η τιμή του πετρελαίου, αυτό δεν σημαίνει πως θα φουλάρουμε δωρεάν το ντεπόζιτο του αυτοκινήτου μας. Εκτός από τους φόρους, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της επιβάρυνσης του καταναλωτή, υπάρχει το κόστος της μεταφοράς και της διύλισης.

Κάποιοι χρεοκόπησαν χθες, ενώ πολλοί περισσότεροι βλέπουν έντρομοι πως οδηγούνται στο ίδιο μέλλον. Η έκφραση πρόσεχε τι εύχεσαι, βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στον πρόεδρο Trump, ο οποίος είχε δηλώσει πριν δύο χρόνια πως η μειωμένη τιμή βενζίνης είναι «η μεγαλύτερη περικοπή φορολογίας που μπορεί να δοθεί». Τώρα η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να πληρώσει τους Αμερικανούς παραγωγούς, προκειμένου να σταματήσουν τις εξορύξεις.

Τι μας νοιάζει, θα πείτε, οι χασούρες των traders ή αν μπαίνουν μέσα οι Αμερικανοί παραγωγοί. Δυστυχώς στον διασυνδεμένο κόσμο όπου ζούμε, όλα έχουν σημασία. Το φτερούγισμα της πεταλούδας στο χρηματιστήριο παραγώγων του Σικάγου μπορεί να προκαλέσει καταιγίδες σε όλο τον κόσμο, για να παραφράσουμε λίγο τη γνωστή μεταφορά της θεωρίας του χάους. Η Lehman Brothers κατάρρευσε γιατί δεν βρέθηκαν ελάχιστες δεκάδες δισεκατομμύρια για να εξαγοραστεί. Ο λογαριασμός αργότερα, μετά το ντόμινο που ακολούθησε, ξεπέρασε το τρισεκατομμύριο.

Από εδώ και πέρα

Υπάρχει μία συγκρατημένη αισιοδοξία από τους παραγωγούς, όσον αφορά στη ζήτηση για πετρέλαιο. Τις επόμενες εβδομάδες, με τη σταδιακή άρση της καραντίνας, εκτιμάται ότι θα αυξηθεί, αφού θα επαναλειτουργήσουν τα εργοστάσια και θα αρχίσουν να κυκλοφορούν αυτοκίνητα στους δρόμους και πάλι.

Ωστόσο, λόγω των αυξημένων φθηνών πετρελαϊκών αποθεμάτων, η τιμή του θα δυσκολευτεί να ανακάμψει.

Η άποψή μας είναι πως το χθεσινό περιστατικό θα λειτουργήσει σαν ηλεκτροσόκ στην αγορά του πετρελαίου. Όση αντιπαλότητα και να υπάρχει μεταξύ των κύριων παραγωγών, θα κάτσουν να τα βρον. Χθες το βράδυ είδαν τον εφιάλτη μπροστά στα μάτια τους. Ζωντανά. Δεν χρειάζεται να τον φανταστούν.

Ο χώρος της ενέργειας είναι μια τεράστια γεωπολιτική σκακιέρα. Κανείς δεν αλλάζει πιο εύκολα συμμαχίες και συμφωνίες από τους πετρελαιάδες. Τίποτε δεν έχει κριθεί ακόμα. Ο υπουργός πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας ίσως έδωσε την πιο λογική εξήγηση μέσα σε όλη αυτή την τρέλα: «Κανείς δεν ξέρει για την πορεία των τιμών του πετρελαίου. Μόνο ο Αλλάχ!».

Με πληροφορίες από Βασίλη Παζόπουλο, συνεργάτη euro2day

 

Σχολιάστε